Y cwpl lleol tu ôl i olew olewydd dihalog Tŷ Bach Twt 

Sut, meddwch chi, mae cwpl lleol wedi “ymddeol”, yn cynhyrchu Olew Olewydd Dihalog? Mae Helen a Selwyn Williams yn gwneud union hynny, a dyma’i hanes.

Ty Bach Twt Catalonia
gan Ty Bach Twt Catalonia
Olew Olewydd Ty Bach TwtHelen Lyall Williams
Helen Lyall Williams

Potelu’r olew olewydd

Helen Lyall Williams

Mae’re olewydd yn cael ei hel gyda llaw i lawr i’r rhwydau

Helen Lyall Williams

Yr olewydd yn cael eu dadlwytho yn y felin.

Sut, meddwch chi, mae cwpl lleol wedi “ymddeol”, yn cynhyrchu Olew Olewydd Dihalog? Mae Helen a Selwyn Williams yn gwneud union hynny, a dyma’i hanes.

Dechreuodd y fenter trwy hap a damwain mwy neu lai. Ar ôl ymddeoliad Selwyn, dechreuodd y ddau chwilio am rywle heulog dramor. “Gyda’r ddau ohonom yn dod yn wreiddiol o gefn gwlad – (Selwyn o Ben Llyn a finnau o Lanberis) – doedd y syniad o fflat ddim yn apelio”, meddai Helen. Felly aethon ati i dreulio amser yn Sbaen, ac yn y diwedd prynu fferm 9 acer yng Nghatalonia.

Roedd y bwthyn yn adfail, a’r coed olewydd a’r tir wedi eu hesgeuluso er blynyddoedd maith. Dim cyflenwad trydan, dim cyflenwad dwr heblaw’r casgliad o law oddi ar y to. Ond roedd yr olygfa yn fendigedig – yn edrych lawr ar Fôr Y Canoldir, a dros gaeau reis Delta’r afon Ebre. A mynyddoedd Coll de L’Alba wrth gefn. Nefoedd ar y ddaear.

Eglurodd Selwyn: “Mae nifer o’r ffermydd olewydd ar y tir uchel yn wag erbyn hyn. Yn syml, mae’n amhosib i fecaneiddio gan fod y tir mewn terasau, a’r llethrau o un teras i’r llall yn rhy serth a chul i unrhyw dractor. Mae teuluoedd lleol wedi symud i’r tir gwastad, lle mae’n haws trin y tir.

Aeth y ddau ati i adnewyddu’r tŷ gan gyflogi adeiladwr lleol. Erbyn hyn mae’r bwthyn bach yn glud a chyfforddus, gyda chyflenwad trydan solar. Wedyn dechreuon ar drin y tir a’r coed. Mae rhai ohonynt yn gannoedd o flynyddoedd oed, a’r gwaith yn brosiect adfer i ddod â’r hen goed mawreddog hyn yn ôl i’w llawn ogoniant.

Ar ôl wyth mlynedd mae’r holl waith caled bellach yn dechrau dwyn ffrwyth. Erbyn hyn, gydag arbenigedd ffrind a chymydog, mae Selwyn a Helen yn gyfarwydd iawn â beth sydd yn gwneud olew olewydd o’r safon uchaf.

Mae popeth yn cael ei wneud gyda llaw: hel yr olewydd i’r rhwydau, eu casglu a’u didoli – gan wrthod unrhyw ffrwyth sydd wedi’u difrodi. Mae’r cynnyrch yn mynd yn syth oddi ar y coed i’r felin pob pnawn, lle mae’n cael eu gwasgu mewn melin fodern ar dymheredd o 24 gradd Celsius. Hyn i atal ei ocsideiddio a thrwy hynny cadw’r rhinweddau antiseptig, a’r blas godidog.

“Mae’r gerdd draddodiadol “Mae gen i dipyn o dy bach twt” yn arbennig o berthnasol i leoliad ein fferm felly dyna sut y dewiswyd yr enw”, eglurodd Helen.

Wedyn roedd y sialens o gael hyd i derm addas ar gyfer “Extra-Virgin Olive Oil”. Mae term safonol ar gyfer “Virgin Olive Oil” ond nid “Extra-Virgin”. Ymgynghorwyd a fforwm iaith, gan sbarduno trafodaeth ddifyr, ac ar ôl i Selwyn egluro’r broses o gynhyrchu’r olew, y farn oedd mai’r term ‘dihalog’ oedd y mwyaf addas.

Mae’r cwpl yn hynod o falch o safon eu cynnyrch, a hefyd o fod wedi bathu term Cymraeg hollol newydd!

Mae olew olewydd dihalog Tŷ Bach Twt bellach ar gael i’w brynu’n lleol, ac mae eisoes yn creu llawer o ddiddordeb.

Dychwelodd y cwpl i Gymru ym mis Tachwedd gan yrru’r holl ffordd adref a dod â’r olew gyda nhw.

“Roeddem yn teimlo mai hwn oedd yr opsiwn mwyaf diogel o dan yr amgylchiadau sydd ohoni: dim ond y ddau ohonom yn y car, a llwyth o olew olewydd. Dau stop dros nos yn Ffrainc, lle gwelsom ddim ond derbynnydd y gwesty y tu ôl i sgrin persbecs a chymryd ein prydau bwyd yn ein hystafell; ac yna aros yn ein car yn ystod taith Eurotunnel. A 14 diwrnod o gwarantîn wedyn”.

Gellir cysylltu a Helen a Selwyn trwy ebost TyBachTwtCatalonia@gmail.com, neu ar eu tudalen Facebook: @TyBachTwtCatalonia